Κώστας Κανάκης: Η αγωνία για την αρρενωπότητα

[10%, Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2008]


Πόσες φορές δεν έχουμε διαβάσει, μπορεί και γράψει, τα ίδια και άλλα τέτοια σε προφίλ σε γκέι ιστοσελίδες; Η γλώσσα των προφίλ δεν είναι καθόλου αθώα. Αντανακλά —και δημιουργεί— τις εικόνες που έχουμε για το τι είναι άντρας. Ο γλωσσολόγος Κώστας Κανάκης, επίκουρος καθηγητής στο Τμήμα Κοινωνικής Ανθρωπολογίας και Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου, μελέτησε σε δύο έρευνές του1 τη γλωσσική διατύπωση προφίλ ελληνόφωνων χρηστών του gay.gr και επαγγελματιών escort στο gaydar.co.uk. Παρουσιάζει στο 10%τα ευρήματά του για τα παλιά και τα νέα στερεότυπα της ομοφυλοφιλίας όσον αφορά την αρρενωπότητα και τη θηλυπρέπεια και αναρωτιέται μήπως ήρθε η ώρα να πάμε ένα βήμα παραπέρα.

Ακαδημία Αθηνών: Μεταφράστε, μεταφράστε, κάτι θα μείνει

[Εψιλον, 10/1/10]

Πηγαίνοντας στο Κέντρον Ερεύνης Επιστημονικών Ορων και Νεολογισμών της Ακαδημίας Αθηνών, με αφορμή την έκδοση του νέου επιστημονικού τεύχους του που κυκλοφορεί αυτές τις μέρες, είχα κάποιες επιφυλάξεις. Λίγο η αύρα του θεσμού της Ακαδημίας και λίγο η γενική «Ερεύνης» του τίτλου με προδιέθεταν ότι θα συναντήσω την πιο συντηρητική και αυστηρή μορφή καθαρολόγων. Το είδος που θα σε κατακεραυνώσει αν η γλώσσα γλιστρήσει και πεις «ανταπεξέρχομαι» αντί «αντεπεξέρχομαι» ή θα σου υποδείξει να πεις «ταχυφαγείο» αντί «φαστ φουντ», «αμφίψωμο» αντί «σάντουιτς» και «αλεξιβρόχιο» αντί για «ομπρέλα. Αυτές οι υποδείξεις δεν προέρχονται από το Κέντρο - που, όπως και άλλα ερευνητικά κέντρα, έχει την αποστολή να προτείνει ελληνικούς όρους σε νέους επιστημονικούς κλάδους και να αρχειοθετεί τις αθησαύριστες νέες λέξεις που εμφανίζονται στη γλώσσα μας, διορθώνοντας τις λανθασμένες και, όπου το κρίνει απαραίτητο, αντικαθιστώντας τις ξένες με ελληνικές. Αλλά και το Κέντρο έχει προτείνει άλλες αντικαταστάσεις, ορισμένες με εμφανή διάθεση καθαρισμού: «συγκάλυψε» αντί «κουκούλωσε», «μετρητοίς» αντί «ντούκου», «σιωπηρά» αντί «μουλωχτά», λέξεις που συνιστούν «εκχυδαϊσμό» της γλώσσας, σύμφωνα με το Δελτίο Επιστημονικής Ορολογίας και Νεολογισμών που εκδίδει το Κέντρο.

Η εξουσία της γλώσσας και η γλώσσα της εξουσίας

[Εψιλον, 20/9/09]

Μας λένε κάποιοι, που δίνουν την εντύπωση ότι βρίσκονται σε κατάσταση μόνιμης ανησυχίας για την επιβίωση του ελληνικού έθνους, ότι η ελληνική γλώσσα κινδυνεύει να χαθεί. Και σπεύδουν να μας δώσουν παραδείγματα λαθών που ψάρεψαν στο δημόσιο λόγο, οικτίροντας τους αμαθείς που λένε «ανταπεξέρχομαι» αντί για το σωστό «αντεπεξέρχομαι», «απανέκαθεν» αντί «ανέκαθεν», «όλους όσους» αντί «όλους όσοι. Η γλωσσολογία τούς διαψεύδει. Η γλώσσα μας όχι μόνο δεν φαίνεται να χάνεται, αλλά συνεχίζει ακμαία την πορεία της στο χρόνο. Οπως κάθε γλώσσα, έτσι και η ελληνική εμπλουτίζεται, προσαρμόζεται και εξελίσσεται. Μας λέει, επίσης, η γλωσσολογία ότι το σωστό και το λάθος στη γλώσσα δεν είναι απόλυτες έννοιες και ότι η υπόδειξη του σωστού δεν είναι πάντα όσο αθώα φαίνεται. Συχνά η υπόδειξη του σωστού και ο στιγματισμός του λάθους λειτουργούν εξουσιαστικά, προάγοντας κοινωνικές ανισότητες.